Motyw miłości w literaturze. Przykłady, lektury, omówienie

Miłość, zarówno szczęśliwa, jak i nieszczęśliwa, od zawsze stanowiła inspirację dla pisarzy, poetów i dramaturgów z różnych części świata. Uczucie to pozostaje wciąż nieuchwytne, a zachowania z nim związane, niezrozumiałe. Istnieje miłość romantyczna, namiętna, rodzicielska, partnerska, przyjacielska, a także miłość do ojczyzny. Zapoznaj się z przygotowanym artykułem i poznaj najpiękniejsze, a zarazem najsmutniejsze historie miłosne w literaturze.

Czym jest motyw miłości w literaturze?

Motyw miłości jest jednym z najczęściej podejmowanych tematów w dziełach literackich, a ich różnorodność udowadnia, że nie została ona jeszcze do końca zdefiniowana. Miłość może stanowić główny temat utworu, być siłą napędową dla rozwijającej się akcji, elementem budowy bohatera, a także motywem dla jego postępowania i podejmowanych decyzji. Jednym przynosi szczęście i ukojenie, a innym ból i cierpienie. W każdym przypadku jest to narzędzie, które umożliwia twórcom eksplorację ludzkich uczuć i relacji, dodając głębi i emocjonalnej intensywności opowieściom.

Przykłady zastosowania motywu miłości w literaturze

W literaturze różnych epok można odnaleźć wiele przykładów, gdzie motyw miłości odgrywa istotną, a wręcz kluczową rolę, począwszy od antycznych tragedii, poprzez romantyczne powieści i wiersze, aż po współczesne dzieła. Obrazów miłości jest bardzo dużo, a sposób jej ukazania w literaturze zależy od kwestii indywidualnych samego autora. Poznaj najbardziej znane przykłady lektur z motywem miłości i zdecyduj, która jest najbliższa Twoim wyobrażeniom na temat tego uczucia.

Ukazanie miłości w mitologii

Motyw miłości w mitologii służy do przekazywania pewnych wartości, norm społecznych, a także ukazywania siły i złożoności ludzkich uczuć. Mit o Orfeuszu i Eurydyce to przykład historii, która podkreśla potęgę i tragedię tego uczucia. Orfeusz był utalentowanym muzykiem grającym na lutni i królem Tracji. Miał on piękną żonę Eurydykę, nimfę leśną. Ktokolwiek ją uwidział, od razu się zakochiwał. Tak było w przypadku Aristajosa. Zaczął ją gonić, a kiedy uciekała, nadepnęła na żmiję i zmarła.

Zrozpaczony Orfeusz wybrał się do świata zmarłych i błagał Hadesa o uwolnienie ukochanej. Hades wypuścił Eurydykę, ale zabronił patrzeć na nią aż do opuszczenia podziemi. Chęć ujrzenia Eurydyki była silniejsza od Orfeusza, dlatego odwrócił się i stracił ją na zawsze. Mit nawiązuje do siły miłości dwojga ludzi, która potrafi przezwyciężyć nawet śmierć. Ukazuje także słabości człowieka niepotrafiącego przeciwstawić się pokusie.

Motyw miłości w Biblii

Żadna inna książka nie mówi o miłości więcej niż Biblia. Jest to miłość nie tylko do bliźniego, ale także człowieka do Boga i Boga do człowieka. Występuje ona m.in. w „Pieśni nad pieśniami”, po­zor­nie niezawierającej w so­bie te­ma­ty­ki religijnej. Jest to dialog pomiędzy Oblubieńcem i Oblubienicą, których uczucia można interpretować dosłownie oraz metaforycznie, co daje obraz miłości Boga do ludzi. Tak jak Oblubieniec kocha Oblubienicę i pragnie jej wierności, tak sam Bóg kocha swój lud i oczekuje od niego wierności.

„Dzieje Tristana i Izoldy”, czyli średniowieczny romans rycerski

Miłość to jeden z motywów przewodnich postępowania głównych bohaterów w „Dziejach Tristana i Izoldy”. Autor ukazuje ją jako niezwyciężoną siłę, której nie powstrzyma nawet śmierć. Tristan był rycerzem i poddanym króla Marka, a Izolda jego żoną. Tytułowi bohaterowie wypili napój miłosny i zakochali się w sobie pomimo dzielących ich norm społecznych i religijnych. Kochankowie przepełnieni uczuciem, którego sami nie wybrali, zostali zmuszeni łamać wszystkie swoje zasady. Po czasie ich związek wychodzi na jaw. Jednakże król Marek przebacza niewiernej żonie i przyjmuje ją z powrotem do siebie.

Tristan, próbując obronić się przed zakazaną miłością, wyjeżdża i żeni się z Izoldą o Białych Dłoniach. Bohater zostaje ciężko ranny podczas jednej z walk i na łożu śmierci prosi o ostatnie spotkanie z Izoldą Złotowłosą. Każe Kaherdynowi zawiesić białą flagę, jeśli na statku będzie ukochana i czarną oznaczającą wręcz odwrotnie. Zazdrosna żona kłamie, że żagiel jest czarny. Tristan natychmiast umiera, co świadczy o jego ogromnym uczuciu i oddaniu. Gdy tylko Izolda przybywa i widzi martwego ukochanego, również umiera. Ich groby łączy krzak głogu, symbolizujący wieczną i niezniszczalną miłość, która dla bohaterów okazała się jednocześnie siłą fatalną, rujnującą i zmuszającą do cierpienia.

Miłość rodzicielska w „Trenach” Jana Kochanowskiego

Temat miłości został także poruszony przez Jana Kochanowskiego w „Trenach”. To zbiór sonetów o elegijnym tonie i żałobnym charakterze, poświęconych wspomnieniom o zmarłej córce. Podmiotem lirycznym wiersza jest ojciec, utożsamiany z samym autorem. Kochanowski opisuje swoją miłość do dziecka jako coś, co zostało mu odebrane, co prowadzi do głębokiej żałoby. Jego dzieło stanowi wyraz cierpienia i próby pogodzenia się ze stratą.

W pierwszej części ojciec wyraża swój smutek i ubolewanie, wspominając radość, zabawy i piosenki, które śpiewała Urszulka. Kolejne treny opisują przedmioty, z których dziecko korzystało. Autor jest smutny z powodu tego, że nie będą one już potrzebne. Opisuje ukochaną córkę jako ideał i istotę boską. W dalszej części porównuje cichy i smutny dom w Czarnolesie do dawnego szczęśliwego i rodzinnego domu. Ostatnie treny ukazują niszczące skutki, jakie tragedia pozostawiła w sercu i duszy ojca.

Miłość tragiczna Romea i Julii w dramacie Williama Szekspira

„Romeo i Julia” Williama Szekspira jest znaną lekturą szkolną, w której dramatyczna miłość tytułowych bohaterów towarzyszyła wielu pokoleniom, sprawiając, że to dzieło stało się jednym z najbardziej znanych motywów miłosnych w literaturze światowej.

Romeo i Julia poznają się na balu i od razu się w sobie zakochują. Pochodzą z dwóch zwaśnionych rodów Kapuletich i Montekich, dlatego decydują się na potajemny ślub w celi ojca Laurentego. Jednakże na ich drodze do szczęścia pojawiają się coraz to nowe problemy. Romeo zabija Tybalta, kuzyna Julii. Przez to musi uciekać, a jego ukochana zostaje zmuszona do ślubu z Parysem. Dzięki nasennej miksturze ojca Laurentego, Julia udaje swoją śmierć. Na jej grób przybywa Romeo i widząc martwą ukochaną, zażywa truciznę. Następnie budzi się Julia i sama przebija się sztyletem.

Za swoją zakazaną miłość bohaterowie zostali zmuszeni zapłacić najwyższą cenę, jaką jest śmierć. Dzieło Szekspira stanowi idealny przykład z motywem nieszczęśliwej miłości, która nie miała szans na istnienie przez wzgląd na wzajemne relacje ich rodzin.

„Cierpienia młodego Wertera” Johanna Wolfganga von Goethego

Również „Cierpienia młodego Wertera” Goethego prezentują motyw miłości tragicznej i niespełnionej, która jest odwiecznym przykładem literatury miłosnej, wywołującej ogromne emocje u czytelników. Werter to młody mężczyzna, przeżywający silne emocje względem pięknej Lotty. To nie tylko romantyczna miłość, ale również obsesyjna namiętność. Kobieta jest jednak zaręczona z innym, co doprowadza bohatera do silnych cierpień emocjonalnych. Staje się uosobieniem bólu i rozpaczy. Ostatecznie dokonuje tragicznego wyboru i popełnia samobójstwo.

Miłość Wertera do Lotty okazała się destrukcyjna. Rodziła jedynie cierpienie i nie miała żadnej przyszłości. Śmierć dla bohatera wydawała się jedyną drogą wyjścia od nieustannego cierpienia i dręczącego go niepokoju. Jego samobójstwo odbiło się także na Lotcie, która czując się winna śmierci przyjaciela, ciężko zachorowała.

„Pan Tadeusz” Adama Mickiewicza i kilka historii miłosnych

W „Panu Tadeuszu” Adama Mickiewicza miłość pojawia się w kilku relacjach. Jacek Soplica i Ewa Choreszkówna to przykład pary, której nie udało się być razem. Główną przeszkodę stanowiła dla nich różnica majątkowa. Jacek był bowiem ubogim szlachcicem, a Ewa córką jego majętnego przyjaciela – Stolnika Horeszki. Mimo wszelkich starań, Soplica zostaje ugoszczony przez gospodarza czarną polewką, co oznacza brak akceptacji na zaręczyny. Ewa, wbrew swo­jej woli, wy­chodzi za za­moż­ne­go kasz­te­la­na li­tew­skie­go, a Jacek żeni się z dziewczyną, której nie jest w stanie pokochać. Bohater zaczyna nadużywać alkoholu, a jego żona umiera, pozostawiając go samego z synem Tadeuszem.

Kiedy Moskale napadają na posiadłość Horeszki, rozgoryczony Jacek postanawia wykorzystać okazję i zabija Stolnika, oddając do niego strzał z broni, przez co mu­si udać się na emi­gra­cję. Również losy Ewy kończą się tragicznie. Wraz z mężem zostaje zesłana na Syberię, gdzie umiera, osieracając tym samym córkę Zosię. Bohaterom nie było pisane być razem, ale za to ich dzieciom udaje się tego dokonać. Tadeusz i Zosia biorą ślub, godząc tym samym zwaśnione rody Sopli­ców i Horesz­ków. Wątek miłosny występuje również w zaręczynach Telimeny z Rejentem. Nie jest to jednak prawdziwa miłość, ale decyzja podjęta z rozsądku i troski o przyszłość.

Motyw miłości w „Lalce” Bolesława Prusa

W powieści pt. „Lalka” Bolesława Prusa romantyczne uczucia łączące Stanisława Wokulskiego z arystokratką Izabelą Łęcką odegrały kluczową rolę w rozwoju fabuły. Należy pamiętać, że dzieło pozytywisty zalicza się do najważniejszych lektur szkolnych, ponieważ zawiera ogromną ilość popularnych motywów literackich, które często pojawiają się na maturze.

Dla zakochanego Wokulskiego Izabela wydaję się kobietą piękną i szlachetną, która jest wręcz idealna i nie posiada żadnych wad. To wła­śnie dla niej główny bohater wzbo­ga­ca się, uczy języka angielskiego i sta­ra wku­pić w ła­ski arystokra­cji. Wy­ku­pu­je także dłu­gi jej ojca i ka­mie­ni­cę. Łęcka nie odwzajemnia jednak miłości Wo­kul­skie­go. Jest on dla niej tylko narzędziem do zabezpieczenia swojej pozycji społecznej. W ostateczności, z powodów finansowych, kobieta przyjmuje jego zaręczyny. Ich związek nie trwa długo, ponieważ Wokulski przyłapuje Izabelę na flircie ze Starskim i pęka mu serce. Jego dalszy los jest nieznany. Prawdopodobnie popełnia samobójstwo w ruinach zasławskiego zamku.

Objawy miłości względem Izabeli Łęckiej stały się dla Wokulskiego przyczyną jego klęski. Od samego początku bohater kierował się ideałami charakterystycznymi dla epoki romantyzmu, pomimo że żył w czasach pozytywizmu. Dlatego jego postać jest określana jako człowiek przełomu epok.

Miłość w lekturze szkolnej „Quo vadis” Henryka Sienkiewicza

Opis miłości w powieści „Quo vadis” Henryka Sienkiewicza ukazuje różnice kulturowe i społeczne między światem rzymskim a światem chrześcijańskim, z których pochodzili główni bohaterowie. To piękny, a zarazem smutny obraz kochanków w historii starożytnego Rzymu.

Marek Wi­ni­cju­sz był młodym i bogatym patrycjuszem. Cechowała go porywczość i egoizm. Bohater zakochuje się w ligijskiej zakładniczce i pragnie mieć ją za kochankę. Nie wie jednak, że Ligia jest chrześcijanką. Początkowo zostaje odrzucony przez dziewczynę, która się przed nim ukrywa. Dopiero jego przemiana i nawrócenie na wiarę w Boga, skłania Ligię do odwzajemnienia miłości.

Na drodze ich szczęściu staje pożar Rzymu, o który posądzono chrześcijan. Dziewczyna zostaje aresztowana, przywiązana do ro­gów tura i wy­wle­czo­na na are­nę. Ratuje ją Ursus, który zabija zwierzę. Pod naciskiem tłumu Neron daruje im życie. W końcu kochankowie odnajdują spokój na Sycylii, gdzie zostają małżeństwem. Jest to opowieść o miłości spełnionej, która pokazuje, że prawdziwe uczucia są w stanie przezwyciężyć bardzo wiele.

„Mały książę” Antoine de Saint-Exupéry

„Mały Książę” autorstwa Antoine’a de Saint-Exupéry to kolejna propozycja ukazania miłości w lekturach. Można ją dostrzec w relacji Małego Księcia i Róży, która pewnego dnia przybywa na jego planetę. Chłopiec zachwyca się jej pięknem, ale jest zbyt młody i niedoświadczony, aby ją pokochać. Sam kwiat okazuje się być kapryśny i wymagający. Mały Książę decyduje się na opuszczenie planety.

Podczas swej podróży natrafia na ogród różany i dowiaduje się, że jego Róża nie jest jedyną na świecie. Uświadamia sobie również, że podobna nie znaczy taka sama. Bohater przejawia miłość do swojej Róży poprzez troskę o nią i tęsknotę. Jest gotów poświęcić dla niej wiele, co podkreśla jego siłę miłości i oddania. Autor utworu literackiego opisuje miłość jako potężną siłę, nadającą sens ludzkiemu istnieniu i upiększającą świat.

Inne przykłady motywu miłości w literaturze

Niewątpliwie miłość należy do najważniejszych tematów w literaturze oraz stanowi źródło niezliczonych historii. Oto kilka kolejnych przykładów kontekstów z różnych epok, które warto poznać:

• „Antygona” Sofoklesa – tragedia opowiada o miłości rodzinnej. Antygona, decyduje się na złamanie zakazu króla Kreona i pochowania swojego brata, którego kocha siostrzaną miłością. Jej oddanie przewyższa posłuszeństwo wobec prawa ludzkiego, nawet w obliczu śmierci.
• „Sonety do Laury” Francesco Petrarki – zbiór wierszy skierowanych do Laury. To rodzaj miłosnego wyznania, w którym podmiot liryczny ukazuje miłość jako uczucie niepojęte, które jest niemożliwe do wyrażenia i opisania słowami.
• „Dziady” cz. IV Adama Mickiewicza – dramat obrazuje tragiczną miłość Gustawa do Maryli, która go odrzuciła. Bohater stopniowo popada w obłęd, aż w końcu popełnia samobójstwo.
• „Potop” Henryka Sienkewicza – Andrzej Kmicic był zabijaką, hulaką i zdrajcą narodu, przez co narzeczona odwróciła się od niego i przeklęła go. Z czasem miłość do Oleńki stała się motywem przemiany moralnej i duchowej Kmicica.
• „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej – powieść o miłości Justyny Orzelskiej i Jana Bohatyrowicza. Początkowo kobieta nie może odnaleźć swojego miejsca w świecie. Pod wpływem ukochanego zmienia się i postanawia poświęcić swoje życie pożytecznej pracy.
• „Laura i Filon” Franciszka Karpińskiego – cykl wierszy opowiadający o parze zakochanych pasterzy. Laura spóźnia się na spotkanie z ukochanym Filonem. Nie zastaje go na miejscu, więc dochodzi do błędnych podejrzeń o zdradę. Gdy kobieta chce odejść, Filon ujawnia się i twierdzi, że testował jedynie prawdziwość jej uczuć.
• „Ludzie bezdomni” Stefana Żeromskiego – lekarz Tomasz Judym zakochuje się w Joannie Podborskiej. Bohater rezygnuje jednak z miłości i poświęca swoje życie pracy na rzecz najuboższych.
• „Noce i dnie” Marii Dąbrowskiej – powieść opisująca losy małżeństwa Barbary i Bogumiła. Początkowo ich relacja nie była łatwa. Kobieta zgodziła się na ślub tylko ze względów pragmatycznych. Chciała także zemścić się na Józefie Tolibowskim. Dopiero z czasem zaczęła darzyć męża uczuciem.

Podsumowanie

Miłość była i jest natchnieniem dla wielu pisarzy, artystów i malarzy. To właśnie dzięki niej powstały znane klasyki literatury i inne kultowe dzieła. Określa się ją jako uczucie silnej więzi i głębokiego przywiązania do drugiej osoby. Każda miłość jest także bardzo ryzykowna i może prowadzić zarówno do wielkiego szczęścia, jak i do ogromnego cierpienia. Świadczą o tym wspomniane przykłady dzieł literackich, których autorzy na różny sposób portretowali jej oblicza.