Co to jest oniryzm? Definicja oniryzmu
Oniryzm to termin pochodzący z języka greckiego, który odnosi się do świata snów. Definicja konwencji onirycznej obejmuje niejednoznaczność, nieprawdopodobieństwo i abstrakcyjność, które są charakterystyczne dla świata fantazji.
Spis treści
Oniryzm polega na przedstawianiu w utworach literackich motywów związanych ze snem i jawą oraz używania ich do ukazywania realistycznych lub alternatywnych wizji i obrazów. W przypadku oniryzmu teksty często obejmują elementy absurdalne i surrealistyczne, które mają na celu zakłócenie logiki i racjonalizmu, włączając do tekstu cechy groteski.
Jaką funkcję spełnia oniryzm w literaturze?
Oniryzm stanowi ważny element w literaturze, ponieważ pozwala powieściopisarzowi na eksperymentowanie z formą i treścią. Oniryczne powieści często są pełne metafor, symboli i innych środków stylistycznych, które mają na celu ukazać niesamowitość i irracjonalność świata.
Motyw oniryczny w literaturze może być wykorzystywany do tworzenia dramatycznych i fantastycznych sytuacji, które sprawiają, że czytelnik zastanawia się nad granicami rzeczywistości i rozsądku. Wydarzenia tracą logikę związków przyczynowo-skutkowych, wprowadzając do tekstu niejasność, tajemnicę oraz wieloznaczność.
Oniryzm pojawia się w literaturze różnych epok i nurty literackie. Może być wykorzystany do stworzenia nieprawdopodobnych i absurdalnych utworów, ale również do analizy głębszych tematów i emocji. Oniryzm jest sposobem na przedstawienie niekonwencjonalnej rzeczywistości i odkrycie ukrytych znaczeń.
Cechy oniryzmu
Rozkwit oniryzmu nastąpił w XX wieku, był wynikiem popularności surrealizmu i psychoanalizy. Surrealiści, inspirowani teorią iluzji według Freuda i Junga, uznawali halucynacje jako środek ucieczki od logiki i racjonalizmu, które ograniczają człowieka. Wydarzenia w utworach onirycznych często nie podlegają zwykłym prawidłowościom logicznym, co pozwala czytelnikom doświadczyć uczucia dezorientacji i zdumienia.
Kluczową cechą literatury onirycznej było zaniedbanie konieczności łączenia wydarzeń w związki przyczynowo-skutkowe. Dzięki oniryzmowi możliwe stało się przedstawienie świata rzeczywistego z dystansu, co pozwoliło na pełniejsze ujawnienie jego wad i absurdów.
Oniryzm – omówienie przykładów w literaturze
Problematyka wyobrażeń sennych jest często wykorzystywana w literaturze europejskiej, jak i polskiej. Przykłady oniryzmu można znaleźć m.in. w lekturach takich jak „Dziady” Adama Mickiewicza, „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego czy „Mistrz i Małgorzata” Bułhakowa.
W ostatniej części arcydzieła polskiego dramatu romantycznego temat złudy jest wykorzystywany do zobrazowania stanu umysłu bohatera, którego osacza irracjonalność i groza. Podobnie jest w „Weselu” Wyspiańskiego, gdzie mara senna pojawia się jako sposób przedstawienia abstrakcyjnych wizji, które łączą się z rzeczywistością.
W „Mistrzu i Małgorzacie” Bułhakowa przenikanie się świata realnego z abstrakcją jest jednym z głównych elementów utworu, gdzie urojenia senne bohaterów przenikają się ze światem realnym, tworząc surrealistyczny i fantastyczny obraz.
Motyw oniryczny w „Dziadach”
W okresie romantyzmu oniryzm znalazł swoje miejsce jako rozbudowany motyw fantazji, którym posługiwali się autorzy. Pozwalało to przede wszystkim na przedstawienie rozbudowanego świata emocji bohatera, jego rozterek i zmartwień.
Motywy związane z oniryzmem pełnią istotną rolę w przedstawieniu osobowości Konrada, który pojawia się w III części „Dziadów” Adama Mickiewicza. Szczególnie widoczne jest to podczas opisu wizji sennych poety w Prologu. Przetrzymywany w wileńskim więzieniu bohater zastanawia się nad naturą nierealnych marzeń. Wątek fantazji został włączony do utworu, ale nie dominuje nad fabułą. Poeta odrzuca naukowe podejście do marzeń sennych i uznaje tajemniczość tego zjawiska w trakcie swoich rozważań.
Jednak utopia nie jest jedynym motywem onirycznym w utworze. Sen Senatora jest dynamicznym przedstawieniem osobowości jednego z bohaterów dramatu. Dręczony koszmarami, które są dziełem diabłów, urzędnik obserwuje wydarzenia, których najbardziej się obawia: utraty stanowiska i zaufania cara. W tej części dramatu ułuda pełni również funkcję podobną do wizji przyszłości. W scenie Widzenia Ewy, kobieta otrzymuje informację o rychłym uwolnieniu Konrada.
Motyw snu w „Weselu”
Tematyka widzeń sennych w „Weselu” jest istotny dla nakreślenia ułomności ludzkiego losu i wyrażenia tęsknoty bohaterów za lepszym światem. Przez wizje bohaterów, dramat przedstawia marzenia o wolnej Polsce oraz lepszej przyszłości. Utopia symbolizuje także ucieczkę od brutalnej rzeczywistości zaborów, jednocześnie podkreślając bezsilność jednostki w obliczu historycznych katastrof. W kontekście urojeń, bohaterowie wyrażają swoje nadzieje, obawy i wątpliwości, co pomaga w ujawnieniu ich wewnętrznych konfliktów oraz tęsknoty za utraconą wolnością i niepodległością.
Oniryzm w „Mistrzu i Małgorzacie”
W powieści „Mistrz i Małgorzata” Michaiła Bułhakowa wątek błędnych wyobrażeń służy jako narzędzie do zobrazowania absurdu wydarzeń w Rosji XX wieku. Bułhakow tworzy groteskowy świat, gdzie granice między rzeczywistością a utopią są płynne. Bohaterowie często stają w obliczu absurdalnych sytuacji, które są odzwierciedlone również w ich fantazjach.
Podmiot liryczny przedstawia postacie, takie jak diabeł Woland czy sam tytułowy Mistrz, które poruszają się między światem iluzji a rzeczywistością, co nadaje powieści niezwykłą atmosferę i tajemniczość. Oniryzm w „Mistrzu i Małgorzacie” pozwala autorowi badać granice moralności, wolności i rzeczywistości.
Oniryzm w „Sklepach cynamonowych” Schulza
Bruno Schulz jest jednym z polskich pisarzy, którzy eksplorowali oniryzm w swoich utworach. „Sklepy cynamonowe” to zbiór opowiadań, który jest pełen kuriozalnych obrazów i metafor. Oniryzm w twórczości Bruna Schulza stanowi konwencję literacką, która ma na celu uchwycenie niekonwencjonalnej rzeczywistości i ukazanie wizji sennych i marzeń w sposób realistyczny i fantastyczny.
XIX-wieczny oniryzm romantyczny, który pojawił się w literaturze polskiej, również wpływał na Schulza i jego twórczość. Wątek sennych wizji jest częsty w literaturze romantycznej i ukazuje niedorzeczność świata oraz przenikanie się jawy i snu.
„Proces” Franza Kafki
W powieści „Proces” Franza Kafki mrzonka jest używana jako narzędzie do ukazania absurdu i bezsensowności systemu prawnego. Główny bohater utworu, Józef K . , przeżywa ekscentryczne i czasem koszmarne sytuacje, które sprawiają, że czytelnik zaczyna kwestionować granice między rzeczywistością a fikcyjnością.
Kafka eksploruje tę problematykę, aby wyrazić uczucie obcości i bezsilności jednostki wobec biurokratycznego i nieprzejrzystego systemu, co nadaje powieści głęboki wymiar filozoficzny i psychologiczny. Oniryzm sprawia, że czytelnik zaczyna śnić razem z bohaterem, wchodząc w światy, gdzie rzeczywistość zaczyna się przeplatać z koszmarami.
Oniryzm w poezji – Tren XIX Kochanowskiego
Oniryzm występuje również jako motyw w poezji. Poeci często używają marzeń sennych do wyrażenia swoich emocji i doświadczeń. Oniryczne obrazowania świata przedstawionego w poezji mogą być pełne symboli i metafor, które mają na celu ukazanie nieznanych aspektów rzeczywistości.
Świetnym przykładem są Treny Jana Kochanowskiego. W Trenie XIX zatytułowanym „Sen”, w czasie marzenia sennego głównego bohatera pojawia się jego matka, będąca autorytetem i osobą związaną ze światem Urszulki, przemawia do niego. Sen jest reakcją na cierpienia, którymi Kochanowski przeżywa na jawie. Sen jest tu metaforą śmierci, a zmarła matka ma za zadanie pocieszyć syna, zapewniając mu, że dziecku jest dobrze w niebie.
Podsumowanie
Ulotna rzeczywistość, jako jeden z najstarszych motywów literackich, dzięki konwencji onirycznej, rozwinięty został do rozbudowanych form przedstawiania świata. Autorzy często wykorzystywali odniesienia do barw i ruchu, tworząc elementy fantastyczne poprzez pejzaże, opisując wydarzenia rozgrywające się na styku świadomości i urojeń. Dzięki temu udawało im się łamać konieczność eksponowania zdarzeń w logicznym ciągu przyczynowo-skutkowym, zatrzeć granice między rzeczywistością a marzeniem.
Brak Komentarzy