Mgła

Mgła - Miguel de Unamuno

Ileż dowcipu, humoru, ironii, ale i powagi, pytań jakże ważkich, pytań, zagadnień tyczących się osobowości, istnienia i w ogóle człowieka kryje w sobie Mgła Miguela de Unamuno! Za punkt wyjścia i zarazem za kluczowe zdanie tejże, wydanej w 1914 roku, powieści należy uznać bez wątpienia, to jakże głęboko osadzone w hiszpańskiej tradycji (Calderon – Życie snem) metaforyczne pojęcie życia jako snu: Może to sen Boga? Sen, który zniknie, gdy Bóg się obudzi? Modlimy się i śpiewamy hymny prawdopodobnie po to, aby Go uśpić, aby ukołysać Go do snu. Liturgia wszystkich religii jest taką kołysanką! Śpiewamy, aby Bóg się nie obudził, aby nie przestał „nas” śnić!

Czymże jest w takim układzie życie człowieka, świat, rzeczywistość nas otaczająca, jak nie snem Boga – istoty nadrzędnej w stosunku do istot-bytów podrzędnych Jemu, jakim jest człowiek. Można jasno, z całą pewnością określić tedy hierarchię bytową tegoż układu, gdzie Bóg śni człowieka i stoi na najwyższym stopniu istnienia. Człowiek zaś jest zależny od Boga, a ściślej mówiąc od jego snu, i widziany od strony Boga jest jedynie Jego wytworem, fikcyjnym tworem umieszczonym w świadomości Bożego snu. Ale, ale nakłada się tu, w powieści, jeszcze jedna warstwa, która nieco komplikuje, ale i rozszerza pole widzenia i całą sytuację. Otóż w Mgłę wprzęgnięte są jeszcze inne problemy, jakże ważkie dla uzgodnienia i wysunięcia ostatecznej diagnozy tyczącej się poglądów Unamuno na życie, zawarte w powieści.