{"id":5271,"date":"2024-01-08T14:23:35","date_gmt":"2024-01-08T13:23:35","guid":{"rendered":"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/?p=5271"},"modified":"2024-01-08T14:23:35","modified_gmt":"2024-01-08T13:23:35","slug":"co-to-jest-dramat-definicja-cechy-budowa-gatunki-i-odmiany-rodzaju-literackiego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/2024\/01\/08\/co-to-jest-dramat-definicja-cechy-budowa-gatunki-i-odmiany-rodzaju-literackiego\/","title":{"rendered":"Co to jest dramat? Definicja, cechy, budowa, gatunki i odmiany rodzaju literackiego"},"content":{"rendered":"<h2><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Co_to_jest_dramat_%E2%80%93_definicja\"><\/span>Co to jest dramat? &#8211; definicja<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p><strong>Dramat to jeden z trzech g\u0142\u00f3wnych rodzaj\u00f3w literackich, wyst\u0119puj\u0105cy obok epiki i liryki. W jego sk\u0142ad wchodz\u0105 utwory dramatyczne, kt\u00f3re s\u0105 przeznaczone do realizacji scenicznej.<\/strong> Dop\u00f3ki pozostaj\u0105 one na p\u0142aszczy\u017anie literackiej, mo\u017cna por\u00f3wnywa\u0107 je z utworami epickimi i lirycznymi. Realizacja widowiskowa nale\u017cy ju\u017c do sztuki teatru.<\/p><div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_77 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<div class=\"ez-toc-title-container\">\n<p class=\"ez-toc-title\" style=\"cursor:inherit\">Spis tre\u015bci<\/p>\n<span class=\"ez-toc-title-toggle\"><\/span><\/div>\n<nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/2024\/01\/08\/co-to-jest-dramat-definicja-cechy-budowa-gatunki-i-odmiany-rodzaju-literackiego\/#Co_to_jest_dramat_%E2%80%93_definicja\" >Co to jest dramat? &#8211; definicja<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/2024\/01\/08\/co-to-jest-dramat-definicja-cechy-budowa-gatunki-i-odmiany-rodzaju-literackiego\/#Cechy_dramatu\" >Cechy dramatu<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/2024\/01\/08\/co-to-jest-dramat-definicja-cechy-budowa-gatunki-i-odmiany-rodzaju-literackiego\/#Budowa_dramatu\" >Budowa dramatu<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/2024\/01\/08\/co-to-jest-dramat-definicja-cechy-budowa-gatunki-i-odmiany-rodzaju-literackiego\/#Gatunki_dramatu\" >Gatunki dramatu<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/2024\/01\/08\/co-to-jest-dramat-definicja-cechy-budowa-gatunki-i-odmiany-rodzaju-literackiego\/#Odmiany_dramatu_min_dramat_antyczny_dramat_szekspirowski_dramat_romantyczny\" >Odmiany dramatu (m.in. dramat antyczny, dramat szekspirowski, dramat romantyczny)<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-6\" href=\"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/2024\/01\/08\/co-to-jest-dramat-definicja-cechy-budowa-gatunki-i-odmiany-rodzaju-literackiego\/#Podsumowanie\" >Podsumowanie<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n\n<p>Geneza dramatu si\u0119ga staro\u017cytnej Grecji i wywodzi si\u0119 ze <strong>\u015bwi\u0105t na cze\u015b\u0107 boga Dionizosa<\/strong>, kt\u00f3re wi\u0105za\u0142y si\u0119 ze specjalnymi obrz\u0119dami i procesjami. W miastach odprawiano na wiosn\u0119 <strong>Dionizje Wielkie<\/strong>, a na wsiach jesieni\u0105 <strong>Dionizje Ma\u0142e<\/strong>. Wystawiano na nich sztuki teatralne, zw\u0142aszcza tragedie.<\/p>\n<h2><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Cechy_dramatu\"><\/span>Cechy dramatu<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p>Na podstawie dramatu jako rodzaju literackiego, mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 kilka najwa\u017cniejszych cech:<\/p>\n<ul>\n<li>Przeznaczenie do realizacji scenicznej<\/li>\n<li>Podzia\u0142 na <strong>akty<\/strong> i <strong>sceny<\/strong><\/li>\n<li>Brak narratora, konstrukcja tekstu dramatu oparta na <strong>dialogach<\/strong> i <strong>monologach<\/strong><\/li>\n<li>Wyst\u0119powanie <strong>tekstu g\u0142\u00f3wnego<\/strong>\u00a0i <strong>tekstu pobocznego, czyli didaskali\u00f3w<\/strong><\/li>\n<li>Wyrazista akcja (fatum)<\/li>\n<li>\u015awiat przedstawiony ukazany na podstawie dzia\u0142a\u0144 i wypowiedzi podmiot\u00f3w literackich<\/li>\n<\/ul>\n<h2><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Budowa_dramatu\"><\/span>Budowa dramatu<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p>Struktur\u0119 tego gatunku literackiego mo\u017cna podzieli\u0107 na budow\u0119 zewn\u0119trzn\u0105 i wewn\u0119trzn\u0105. <strong>Budowa zewn\u0119trzna dzieli si\u0119 na akty, sceny i tekst g\u0142\u00f3wny<\/strong>, czyli wypowiedzi bohater\u00f3w z podzia\u0142em na monologi i dialogi. <strong>Budowa wewn\u0119trzna<\/strong> <strong>dramatu zawiera\u00a0ekspozycj\u0119 z zawi\u0105zaniem akcji, rozwini\u0119cie akcji, punkt kulminacyjny, perypetie oraz rozwi\u0105zanie akcji.\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n<h2><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Gatunki_dramatu\"><\/span>Gatunki dramatu<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p><strong>Tragedia<\/strong> &#8211; to najstarszy gatunek dramatyczny, kt\u00f3ry swoimi pocz\u0105tkami si\u0119ga antycznej Grecji. Jest pisany wed\u0142ug zasady trzech jedno\u015bci, czyli jedno\u015bci czasu, miejsca i akcji oraz zasady decorum. Przeznaczenie odgrywa tutaj istotn\u0105 rol\u0119, poniewa\u017c decyduje o losach bohater\u00f3w. Sk\u0142ada si\u0119 z prologu, parodosu (pie\u015bni towarzysz\u0105cej wej\u015bciu ch\u00f3ru na orchestr\u0119), rozwoju akcji i exodosu (pie\u015bni towarzysz\u0105cej zej\u015bciu ch\u00f3ru z orchestry). Przyk\u0142adami s\u0105 dzie\u0142a Sofoklesa: \u201e<em>Kr\u00f3l\u00a0Edyp<\/em>\u201d i \u201e<em>Antygona<\/em>\u201d.<\/p>\n<p><strong>Komedia<\/strong> &#8211; znana jest ju\u017c od staro\u017cytno\u015bci. Utw\u00f3r zawiera pogodn\u0105 tre\u015b\u0107 i obfituj\u0105c\u0105 w liczne wydarzenia akcj\u0119, kt\u00f3ra jest wolna od kl\u0119sk oraz posiada pozytywne zako\u0144czenie. Gatunek literacki, jakim jest komedia, charakteryzuje si\u0119 szeregiem odmian i postaci komizmu. Przyk\u0142ady komedii to m.in. \u201e<em>\u015awi\u0119toszek<\/em>\u201d Moliera i \u201e<em>Zemsta<\/em>\u201d Aleksandra Fredry.<\/p>\n<p><strong>Dramat w\u0142a\u015bciwy<\/strong> &#8211; ukszta\u0142towa\u0142 si\u0119 w czasach nowo\u017cytnych, w wyniku zerwania z zasadami wi\u0119kszo\u015bci tradycyjnych staro\u017cytnych element\u00f3w komedii i tragedii. Pocz\u0105tkowo mianem tego gatunku literackiego okre\u015blano\u00a0<strong>tragikomedi\u0119<\/strong>. Wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 jego dwa rodzaje: <strong>dramat obyczajowo-psychologiczny<\/strong> i <strong>dramat romantyczny.<\/strong> Przyk\u0142adami s\u0105 \u201e<em>Dziady<\/em>\u201d Adama Mickiewicza oraz \u201e<em>Kordian<\/em>\u201d Juliusza S\u0142owackiego.<\/p>\n<h2><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Odmiany_dramatu_min_dramat_antyczny_dramat_szekspirowski_dramat_romantyczny\"><\/span>Odmiany dramatu (m.in. dramat antyczny, dramat szekspirowski, dramat romantyczny)<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p>Dramat obejmuje rozmaite odmiany. S\u0105 to:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>dramat antyczny,\u00a0<\/strong>kt\u00f3ry wykszta\u0142ci\u0142 podstawowe gatunki dramatyczne, czyli <strong>komedi\u0119<\/strong>\u00a0i\u00a0<strong>tragedi\u0119. <\/strong>Wywodzi si\u0119 ze staro\u017cytno\u015bci. Do\u00a0najbardziej znanych dramatopisarzy antycznych nale\u017cy Sofokles, Ajschylos, Eurypides i Arystofanes.<\/li>\n<li><strong>dramat szekspirowski, <\/strong>zwi\u0105zany z tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 Williama Szekspira. Prze\u0142amuje konwencj\u0119 klasycystyczn\u0105, \u0142\u0105czy cechy r\u00f3\u017cnych gatunk\u00f3w, miesza tragizm z komizmem, ukazuje \u015bmier\u0107 na scenie, wprowadza postaci fantastyki, posiada sceny zbiorowe oraz pozostawia bohaterom wolno\u015b\u0107 wyboru. Przyk\u0142adem jest utw\u00f3r Williama Szekspira pt. \u201e<em>Makbet<\/em>\u201d.<\/li>\n<li><strong>dramat romantyczny<\/strong>, wywodz\u0105cy si\u0119 z okresu romantyzmu i prze\u0142amuj\u0105cy klasyczne wyznaczniki gatunku. \u0141\u0105czy realizm z fantastyk\u0105 i tragizm z komizmem. Posiada otwart\u0105 kompozycj\u0119 i lu\u017an\u0105 struktur\u0119. Podmiot literacki zazwyczaj jest nieszcz\u0119\u015bliwym kochankiem i buntownikiem. Autorzy cz\u0119sto tworzyli dzie\u0142a bardzo trudne lub praktycznie niemo\u017cliwe do wystawienia na scenie teatru. Przyk\u0142ad: \u201e<em>Nie-Boska komedia<\/em>\u201d Zygmunta Krasi\u0144skiego.<\/li>\n<li><strong>dramat symboliczny<\/strong>, oznaczaj\u0105cy rezygnacj\u0119 z dos\u0142owno\u015bci i pos\u0142ugiwanie si\u0119 symbolem. Posiada w\u0105tki ba\u015bniowe, fantastyczne i historyczne. Mo\u017ce by\u0107 nim \u201e<em>Wesele<\/em>\u201d Stanis\u0142awa Wyspia\u0144skiego.<\/li>\n<li><strong>dramat groteskowy<\/strong>, zawieraj\u0105cy lu\u017ane sceny i niesp\u00f3jne wypowiedzi bohater\u00f3w, stosuj\u0105cy absurd i grotesk\u0119. Dramat groteskowy reprezentuje \u201e<em>Operetka<\/em>\u201d Witolda Gombrowicza, czy\u00a0\u201e<em>Kartoteka<\/em>\u201d Tadeusza R\u00f3\u017cewicza.<\/li>\n<li><strong>dramat jezuicki<\/strong>, kt\u00f3ry mia\u0142 za zadanie propagowa\u0107 warto\u015bci i zasady religii katolickiej, moralno\u015b\u0107 oraz wiar\u0119.\u00a0 Zgodnie z misj\u0105 dzia\u0142a\u0142 jako narz\u0119dzie ewangelizacji i edukacji religijnej.<\/li>\n<li><strong>dramat satyrowy<\/strong>, staro\u017cytna grecka odmiana komedii, przedstawiaj\u0105ca motywy i postacie mitologiczne w spos\u00f3b humorystyczny. Jedynym przyk\u0142adem tego gatunku, kt\u00f3ry przetrwa\u0142 w ca\u0142o\u015bci, jest \u201e<em>Cyklop<\/em>\u201d Eurypidesa.<\/li>\n<li><strong>dramat liturgiczny<\/strong>, ciesz\u0105cy si\u0119 du\u017c\u0105 popularno\u015bci\u0105 w okresie \u015bredniowiecza i renesansu, zwi\u0105zany z obrz\u0119dami Ko\u015bcio\u0142a katolickiego. Wraz z up\u0142ywem czasu usamodzielni\u0142 si\u0119 i przekszta\u0142ci\u0142 w misterium.<\/li>\n<li><strong>dramat mieszcza\u0144ski<\/strong>, ukszta\u0142towany w XVIII wieku, przeciwstawia\u0142 si\u0119 zasadom dramatu klasycystycznego oraz mia\u0142 znacz\u0105cy wp\u0142yw na rozw\u00f3j nowych form inscenizacyjnych.<\/li>\n<li><strong>dramat poetycki<\/strong>, posiadaj\u0105cy swobodn\u0105 kompozycj\u0119 oraz poetycki j\u0119zyk i tekst. \u015awiat przedstawiony jest przepe\u0142niony metaforycznymi i symbolicznymi znaczeniami.<\/li>\n<li><strong>dramat epicki<\/strong>, \u0142\u0105cz\u0105cy w sobie elementy dramatu i epiki, co pozwala na przedstawienie epickich historii i epos\u00f3w w formie teatralnej.<\/li>\n<\/ul>\n<h2><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Podsumowanie\"><\/span>Podsumowanie<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p>Dramat to jeden z trzech rodzaj\u00f3w literackich (obok liryki i epiki), charakteryzuj\u0105cy si\u0119 przedstawianiem konflikt\u00f3w, emocji i zdarze\u0144, kt\u00f3re prowadz\u0105 do rozwoju fabu\u0142y i postaci. G\u0142\u00f3wnym celem jest wzbudzenie uczu\u0107, refleksji oraz zainteresowania odbiorcy. Dramat mo\u017ce przybiera\u0107 r\u00f3\u017cne gatunki, takie jak tragedia, komedia, czy dramat w\u0142a\u015bciwy.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Co to jest dramat? &#8211; definicja Dramat to jeden z trzech g\u0142\u00f3wnych rodzaj\u00f3w literackich, wyst\u0119puj\u0105cy obok epiki i liryki. W jego sk\u0142ad wchodz\u0105 utwory dramatyczne, kt\u00f3re s\u0105 przeznaczone do realizacji scenicznej. Dop\u00f3ki pozostaj\u0105 one na p\u0142aszczy\u017anie literackiej, mo\u017cna por\u00f3wnywa\u0107 je z utworami epickimi i lirycznymi. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":16,"featured_media":5274,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[8],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5271"}],"collection":[{"href":"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/16"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5271"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5271\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5275,"href":"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5271\/revisions\/5275"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5274"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5271"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5271"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}