{"id":2468,"date":"2022-05-06T12:50:54","date_gmt":"2022-05-06T10:50:54","guid":{"rendered":"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/?p=2468"},"modified":"2022-05-06T12:50:54","modified_gmt":"2022-05-06T10:50:54","slug":"ballada-co-to-jest-definicja-cechy-i-polecane-ksiazki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/2022\/05\/06\/ballada-co-to-jest-definicja-cechy-i-polecane-ksiazki\/","title":{"rendered":"Ballada \u2013 co to jest? Definicja, cechy i polecane ksi\u0105\u017cki"},"content":{"rendered":"<p><strong>Adam Mickiewicz wyznaczy\u0142 cechy ballady w robi\u0105cym furor\u0119 utworze \u201eBallady i romanse\u201d. Sprawd\u017acie, co to jest ballada, jakie ma cechy oraz dowiedziecie si\u0119, jakie ksi\u0105\u017cki z tego gatunku warto przeczyta\u0107. <\/strong><\/p><div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_77 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<div class=\"ez-toc-title-container\">\n<p class=\"ez-toc-title\" style=\"cursor:inherit\">Spis tre\u015bci<\/p>\n<span class=\"ez-toc-title-toggle\"><\/span><\/div>\n<nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/2022\/05\/06\/ballada-co-to-jest-definicja-cechy-i-polecane-ksiazki\/#Co_to_jest_ballada\" >Co to jest ballada?<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/2022\/05\/06\/ballada-co-to-jest-definicja-cechy-i-polecane-ksiazki\/#Ballada_romantycznosc\" >Ballada romantyczno\u015b\u0107<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/2022\/05\/06\/ballada-co-to-jest-definicja-cechy-i-polecane-ksiazki\/#Ballada_cechy\" >Ballada cechy<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/2022\/05\/06\/ballada-co-to-jest-definicja-cechy-i-polecane-ksiazki\/#Ballada_ksiazki\" >Ballada ksi\u0105\u017cki<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n\n<h2><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Co_to_jest_ballada\"><\/span><strong>Co to jest ballada?<\/strong><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p><strong>Ballada<\/strong> (z w\u0142oskiego <em>ballare<\/em> \u2013 ta\u0144czy\u0107) to gatunek literacki z pogranicza epiki, liryki oraz dramatu, silnie zakorzeniony w tradycji. Pocz\u0105tk\u00f3w ballady mo\u017cna doszukiwa\u0107 si\u0119 w epickich pie\u015bniach ludowych o rodowodzie celtyckim, rozwijaj\u0105cych si\u0119 ju\u017c od XII wieku (szczeg\u00f3lnie silnie mi\u0119dzy XIII a XVI) na gruncie angielskim i szkockim.<\/p>\n<p>Ballada nale\u017c\u0105ca do wersji szkocko-angielskiej (tzw. ballada szkocka), to przede wszystkim pie\u015b\u0144 epicka, kt\u00f3ra podejmuje popularne tematy dotycz\u0105ce nieszcz\u0119\u015bliwej mi\u0142o\u015bci, zdrady czy zemsty, jest z\u0142owroga i tragiczna. Cechuje j\u0105 nasycenie elementami fantastycznymi, wprowadzaj\u0105cymi nastr\u00f3j pos\u0119pny i tajemniczy.<\/p>\n<h2><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Ballada_romantycznosc\"><\/span><strong>Ballada romantyczno\u015b\u0107<\/strong><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p>Pocz\u0105tki ballady romantycznej mo\u017cna odnale\u017a\u0107 w lirycznych pie\u015bniach ludowych, kt\u00f3re rozwin\u0119\u0142y si\u0119 w XIV-XV w. na terenie W\u0142och i Francji w nowe formy lirycznej wypowiedzi artystycznej. Zw\u0142aszcza dwa dzie\u0142a silnie wp\u0142yn\u0119\u0142y na popularyzacj\u0119 i rozw\u00f3j tego gatunku:<\/p>\n<p>1. \u201eReliques of Ancient English Poetry\u201d (1765) Thomasa Percy&#8217;ego, biskupa i folklorysty szkockiego,<\/p>\n<p>2. \u201eVolkslieder \u201e(1778\/ 79) Johanna Gottfrieda Herdera, pisarza i filozofa niemieckiego.<\/p>\n<p>Na prze\u0142omie XVIII i XIX wieku ballada za spraw\u0105 t\u0142umacze\u0144 Juliana Ursyna Niemcewicza przedosta\u0142a si\u0119 do polskiej literatury.<\/p>\n<p><strong>Cechy polskiej ballady romantycznej zosta\u0142y ukszta\u0142towane przez Adama Mickiewicza w dziele <a href=\"https:\/\/tezeusz.pl\/ballady-i-romanse-sonety-adam-mickiewicz-2\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">\u201eBallady i romanse\u201d<\/a>.<\/strong> Jego ballady przyczyni\u0142y si\u0119 do dyskusji mi\u0119dzy klasykami a romantykami o kszta\u0142t literatury, a tak\u017ce sprawi\u0142y, \u017ce by\u0142 to sztandarowy gatunek romantyzmu polskiego, a zw\u0142aszcza pierwszej fazy tej epoki.<\/p>\n<p><strong>Ballad\u0119 romantyczn\u0105 uprawiali:<\/strong> Adam Mickiewicz, Aleksander Chod\u017ako, Stefan Witwicki, Antoni Edward Odyniec oraz W\u0142adys\u0142aw Syrokomla.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-2469 image-lightbox aligncenter\" src=\"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/Kopia-Kopia-Grafiki-Facebook-16-min-300x251.png\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"251\" srcset=\"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/Kopia-Kopia-Grafiki-Facebook-16-min-300x251.png 300w, https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/Kopia-Kopia-Grafiki-Facebook-16-min-768x644.png 768w, https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/Kopia-Kopia-Grafiki-Facebook-16-min.png 940w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<p><strong>Ballada nierozerwalnie \u0142\u0105czy si\u0119 z ludowo\u015bci\u0105.<\/strong> Realizuje ide\u0119 \u201epie\u015bni gminnej\u201d, w kt\u00f3rej kry\u0142 si\u0119 autentyczny duch narodu i z tego wzgl\u0119du by\u0142a tak wa\u017cna dla romantyk\u00f3w.<\/p>\n<h2><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Ballada_cechy\"><\/span><strong>Ballada cechy<\/strong><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p>Cechy gatunkowe polskiej ballady romantycznej:<\/p>\n<p>\u2022 synkretyzm rodzajowy: pie\u015b\u0144 o charakterze epicko-lirycznym nasycona elementami dramatycznymi;<\/p>\n<p>\u2022 temat: niezwyk\u0142e wydarzenia legendarne lub historyczne;<\/p>\n<p>\u2022 fabu\u0142a ma zazwyczaj jeden wiod\u0105cy w\u0105tek, wyeksponowane s\u0105 w niej momenty tajemnicze, zagadkowe, \u201ecudowne\u201d; pojawiaj\u0105 si\u0119 tak\u017ce si\u0142y nadprzyrodzone; bardzo cz\u0119sto fabu\u0142a przybiera charakter sensacyjny (np. \u201eLilie\u201d Mickiewicza);<\/p>\n<p>\u2022 postaci: z regu\u0142y silnie stypizowane, o wyeksponowanej jednej, wiod\u0105cej cesze charakteru; najcz\u0119\u015bciej postaci te s\u0105 ze sob\u0105 silnie skontrastowane;<\/p>\n<p>\u2022 wyst\u0119puj\u0105 postaci fantastyczne (nimfy, rusa\u0142ki, duchy)<\/p>\n<p>\u2022narrator cz\u0119sto subiektywny, uto\u017csamiaj\u0105cy si\u0119 z ludem, ujawnia swoje reakcje emocjonalne (wykrzyknienie oraz domys\u0142y) wyst\u0119puj\u0105 partie dialogowe;<\/p>\n<p>\u2022 obecno\u015b\u0107 konwencjonalnych uj\u0119\u0107 i \u015brodk\u00f3w: paralelizm sk\u0142adniowy, sta\u0142e epitety, por\u00f3wnania, powt\u00f3rzenia i refreny;<\/p>\n<p>\u2022 najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puje stroficzna budowa utworu.<\/p>\n<p><strong>Przed wybuchem powstania listopadowego wybuch\u0142o zjawisko balladomanii.<\/strong> Upowszechnienie tego gatunku spowodowa\u0142o, \u017ce sta\u0142 si\u0119 on przedmiotem parodii, np. w wykonaniu Kornela Ujejskiego czy Juliusza S\u0142owackiego. Po upadku powstania ballada stawa\u0142a si\u0119 coraz mniej popularna.<\/p>\n<p><strong>Powsta\u0142y nowe podgatunki, kt\u00f3re zawiera\u0142y element realistyczny: ballada patriotyczna, spo\u0142eczna, powsta\u0144cza<\/strong>. Ballada by\u0142a tak\u017ce po wp\u0142ywem innego gatunku \u2013 gaw\u0119dy.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-2471 image-lightbox aligncenter\" src=\"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/Kopia-Kopia-Grafiki-Facebook-17-min-300x251.png\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"251\" srcset=\"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/Kopia-Kopia-Grafiki-Facebook-17-min-300x251.png 300w, https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/Kopia-Kopia-Grafiki-Facebook-17-min-768x644.png 768w, https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/Kopia-Kopia-Grafiki-Facebook-17-min.png 940w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<p>W pozytywizmie ballada praktycznie nie wyst\u0119powa\u0142a. Na nowo pojawi\u0142a si\u0119 w M\u0142odej Polsce. To epoka zafascynowana folklorem podhala\u0144skim oraz mod\u0105 na ba\u015bniowe stylizacje (ten typ utworu znajdziemy u Kazimierza Tetmajera, Jana Kasprowicza, Leopolda Staffa). W M\u0142odej Polsce ballada wyra\u017anie zbli\u017ca si\u0119 do liryki (epicki narrator nabiera cech podmiotu lirycznego). W dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym pojawi\u0105 si\u0119 jeszcze tzw. ballady miejskie czy z\u0142odziejskie, kt\u00f3re zbli\u017caj\u0105 ten gatunek do literatury popularnej, rozrywkowej. Ballada zrobi\u0142a tak\u017ce karier\u0119 w kabarecie.<\/p>\n<h2><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Ballada_ksiazki\"><\/span><strong>Ballada ksi\u0105\u017cki<\/strong><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p>Wa\u017cne realizacje ballady w literaturze wsp\u00f3\u0142czesnej stworzyli m.in.:<\/p>\n<p>\u2022\u00a0<a href=\"https:\/\/tezeusz.pl\/autor\/boleslaw-lesmian\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Boles\u0142aw Le\u015bmian<\/a> (cykle \u201eBallady\u201d, \u201ePostacie\u201d, \u201ePie\u015bni kalekuj\u0105ce\u201d);<\/p>\n<p>\u2022 Emil Zegad\u0142owicz (\u201ePowsinogi beskidzkie\u201d);<\/p>\n<p>\u2022\u00a0<a href=\"https:\/\/tezeusz.pl\/autor\/kazimiera-illakowiczowna\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Kazimiera I\u0142\u0142akowicz\u00f3wna<\/a> (\u201eBallady bohaterskie\u201d);<\/p>\n<p>\u2022\u00a0<a href=\"https:\/\/tezeusz.pl\/autor\/julian-tuwim\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Julian Tuwim<\/a> (\u201eWizyta\u201d, \u201e\u015amier\u0107 Izaka Kona\u201d, \u201eVenus, \u015amier\u0107\u201d);<\/p>\n<p>\u2022\u00a0<a href=\"https:\/\/tezeusz.pl\/autor\/miron-bialoszewski\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Miron Bia\u0142oszewski<\/a> (Ballady peryferyjne).<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Adam Mickiewicz wyznaczy\u0142 cechy ballady w robi\u0105cym furor\u0119 utworze \u201eBallady i romanse\u201d. Sprawd\u017acie, co to jest ballada, jakie ma cechy oraz dowiedziecie si\u0119, jakie ksi\u0105\u017cki z tego gatunku warto przeczyta\u0107. Co to jest ballada? Ballada (z w\u0142oskiego ballare \u2013 ta\u0144czy\u0107) to gatunek literacki z pogranicza [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":16,"featured_media":2472,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[8],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2468"}],"collection":[{"href":"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/16"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2468"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2468\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2475,"href":"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2468\/revisions\/2475"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2472"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2468"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tezeusz.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2468"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}